Opvoeden en gezag
Gezag is in het gezin een noodzaak. Het waarom probeer ik in dit artikel uit te leggen.
De term “gezag” wordt vaak verkeerd begrepen; het wordt verward met macht, maar wat is gezag nu precies en waartoe dient het als het om opvoeding gaat?
Gezag is een houding van een ouder tegenover een kind waarbij het kind vanaf de eerste jaren duidelijk regels opgelegd krijgt. Ouders weigeren hun kinderen soms iets. Bij goed uitgeoefend gezag zijn ouders zeer duidelijk over de grenzen. Ze hebben afgebakend wat wel en niet kan voor het kind. Het is daarbij wel belangrijk dat ze uitleg geven over de keuze van de grenzen.
Enkele voorbeelden:
- “Ik wil dat jij je schoenen uittrekt voordat je de woonkamer binnengaat, want ik wil niet dat de vloerbedekking vuil wordt van de viezigheid van buiten”
- “Ik wil bepalen naar welke televisieprogramma’s je mag kijken, omdat je geen films met veel geweld mag zien. Ik vind dergelijke films slecht omdat je dan kunt gaan denken dat zoiets normaal is”.
- “Je mag één uur per dag achter de computer. Langer niet omdat er nog meer dingen zijn die goed zijn voor je ontwikkeling”.
Gezag vereist van de ouder standvastigheid, want het verliest zijn betekenis als de ouder telkens weer twijfelt aan de grenzen en toegeeft aan het aandringende kind of zonder reden de grenzen zomaar weer verandert. Gezag vereist echter ook soepelheid. Ouders moeten bereid zijn om de grenzen te veranderen op het moment dat het kind meer verantwoordelijkheid aan kan, zodra het ouder wordt of de ontwikkeling van het kind dat vraagt. Daar is niets verkeerd mee, op voorwaarde dat de ouder die aanpassing uitlegt aan het kind en er altijd dialoog is, zodat er respect is voor de grens van het kind en voor die van de ouder.
Gezag van ouders in een gezin heeft in de eerste plaats het doel het kind een veilig kader te bieden. Als het kind weet waar het zich aan moet houden, krijgt het een gevoel van geborgenheid en bescherming. Is dat gevoel afwezig, dan veroorzaakt dat angst bij het kind. Daarom geven ouders die hun gezag laten gelden, één van de mooiste bewijzen van hun liefde voor hun kind.
In de eerste levensjaren van een kind verkrijgt het alles van de wereld om hem heen: als hij huilt, wordt hij getroost, als hij eten wil dan krijgt hij het en als hij vertroeteld wil worden, gebeurt het. Het kind beschouwt zich als heer en meester over de wereld. Later als er grenzen worden aangegeven in wat wel en niet kan, moet het kind leren omgaan met het verlies van “almacht” van de eerste jaren en loopt daardoor talrijke frustraties op. Als het niet van jongs af aan die grenzen en frustraties ervaart, is het gevaar groot dat het als tiener gevaarlijk gedrag vertoont, om zijn grenzen en die van de omgeving (die onbeperkt lijken) uit te testen.
Gezag uitoefenen is een moeilijke evenwichtsoefening. Geen gezond gezag oefenen ouders uit die autoritair zijn. Zij houden geen rekening met het kader waarin kinderen opgroeien, maar hebben de neiging vat te willen hebben op het dagelijkse leven van hun kind.
Er zijn ook ouders die moeilijk om kunnen gaan met gezag omdat ze bijvoorbeeld zelf streng zijn opgevoed en zelf niet in dezelfde fout willen vervallen. Daardoor vervallen ze in een zekere laksheid die het kind geen voldoening geeft. In andere gevallen, zoals bij gescheiden koppels of in tweeverdienersgezinnen, wordt het gezag ondermijnd door schuldgevoelens tegenover de kinderen. De ouders durven hun gezag niet meer te laten gelden en hebben de neiging hun kinderen te veel te verwennen, als compensatie.
De conclusie is dat gezag nodig is. Een kind heeft kaders of grenzen nodig. Daardoor voelen ze zich veilig en leren ze hun eigen identiteit kennen. Je kunt het vergelijken met een hek. Pas als je een hek plaatst (en je daarbij ook over het hek kunt kijken) leert het kind zijn omgeving goed kennen. Ouders zijn de eersten in het leven van het kind die kaders plaatsen.
Voor meer informatie en advies over gezag en andere vragen over opvoeden, kunt u terecht bij het Centrum Jeugd & Gezin
in Oss. In l het Centrum Jeugd & Gezin hebben we veel informatie waar u mogelijk wat aan heeft. U kunt vrijblijvend lezen, een kopie maken van een artikel of boek, of een gesprek aanvragen.
